en de doorstart van Nederland en Vlaanderen contact met auteur op twittereurocrisis westencontact met auteur op email
artikel 137
film van het westen vijfmaal failliet het westen 5x failliet boek economische crisis crisis belegging wijzer artikelen economische crisis politiek en economische crisis interview film
grondwet wijzigen artikel 137



De Samoa route voor wijzigingen in de Nederlandse grondwet artikel 137
8-12-2013    Kees Pieters

Grondwet wijzigen? Even Samoa bellen!

Terwijl de Duitse grondwet beschermingsmechanismen bevat om ongelukken zoals in 1933 te voorkomen, is de Nederlandse grondwet zo lek als een mandje. Via de Samoa-route kan onze grondwet zelfs worden gewijzigd zonder tussenkomst van het volk.

binnenhof grondwet verkiezingen samoa

Een grondwet bevat de spelregels van de democratie. Grondwetsartikelen zijn dan ook van een hogere orde dan wetsartikelen. Het wijzigen van deze spelregels is een gevaarlijke zaak. Immers, als je de democratische spelregels verandert, kan dat het einde betekenen van het democratische spel en kunnen we in een dictatuur belanden.

Om dat te voorkomen is in Duitsland het Bundesverfassungsgericht ingesteld: het grondwettelijk hof. Deze rechters beoordelen bij verdragen, die Duitsland afsluit, of deze de soevereiniteit van en democratie in Duitsland aantasten. Als dit het geval is kan het grondwettelijk hof het betreffende verdrag tegenhouden.

Ook in Nederland is er een beveiligingsmechanisme ingebouwd in de grondwet om de soevereiniteit en democratie te beschermen. Bij een gewone wet is het voldoende dat de Tweede Kamer met een meerderheid van stemmen vˇˇr de wet stemt. Bij een grondwetswijziging is het anders geregeld (zie figuur 1).

grondwet artikel 137 artikel 94 artikel 93.1

Figuur 1: Sluiproute wijzigingen grondwet

Een wijziging van de grondwet moet in de Tweede Kamer eerst worden goedgekeurd. Daarna wordt de Tweede Kamer ontbonden en volgen er verkiezingen. Dat geeft in ieder geval het volk de gelegenheid om zodanig te stemmen dat de wijziging niet doorgaat. Mochten de parlementariŰrs zich niet gedragen als beschermers van de democratie en een ondemocratische wijziging van de grondwet voorstellen, dan kan in ieder geval de kiezer voorkomen dat deze wijziging wet wordt. Artikel 137 van onze Grondwet zorgt voor deze volksbeveiliging.

Twee andere artikelen zorgen er echter voor dat deze volksbeveiliging gemakkelijk kan worden omzeild. Artikel 94 zegt dat verdragen boven de wet staan. Als een verdrag dus in strijd is met de wet, zelfs met de grondwet, dan geldt de wet of grondwet in dat geval niet meer. Verder staat in artikel 91.3 dat een verdrag kan worden afgesloten, dat in strijd is met de Nederlandse grondwet, met tweederde van de stemmen. De tweederde meerderheid is een soort van zeer zwakke bescherming. De kiezer en dus de bevolking komt er niet meer aan te pas en kan eventuele ondemocratische uitglijders van de Tweede Kamer niet tegenhouden.

We zien in de praktijk van de afgelopen jaren, dat politici, die zichzelf met overtuiging als democraten beschouwen, de bevoegdheid tot besluitvorming op vele gebieden hebben afgestaan aan Europese instellingen zonder democratische legitimatie. Dit gebeurde telkens volgens de hierboven beschreven sluiproute zonder tussenkomst van de kiezer. Overdracht van bevoegdheden aan Europa vond bijvoorbeeld plaats via het Verdrag van Lissabon, waarbij de Tweede Kamer met tweederde meerderheid vˇˇr stemde, nadat de bevolking dit verdrag in een referendum overtuigend had verworpen. Later werd op een achternamiddag tussen de bedrijven door het ESM (Europees Stabiliteits Mechanisme) goedgekeurd, terwijl het kabinet demissionair was. Normaal gesproken worden alle onderwerpen, die ook maar een beetje controversieel zijn, niet in stemming gebracht wanneer een kabinet demissionair is. Het wordt gezien als fatsoenlijk om dit soort zaken over de verkiezingen heen te tillen. Maar als een stuk democratische controle wordt weggegeven aan een niet-democratisch orgaan als het ESM, dan gelden deze fatsoensregels plotseling niet meer. In elk geval tweederde van onze parlementariŰrs kan dan ook democratische onachtzaamheid worden verweten.

Het bijzondere van de sluiproute is dat ze met wat creativiteit ook kan worden gebruikt om grondwetswijzigingen met een louter binnenlands karakter door te voeren. Stel bijvoorbeeld dat partijen alsnog de gekozen burgemeester willen regelen. In het verleden strandde deze poging in de Eerste Kamer in de nacht van Wiegel (1999). De gekozen burgemeester is in strijd met de grondwet. Als de politiek dit wil regelen zonder tussentijdse verkiezingen, dan kan dit als volgt:

Sluit een verdrag met een klein land, dat wel wat geld kan gebruiken. Biedt in ruil een paar miljoen euro aan. Samoa, een kleine eilandengroep in de Stille Zuidzee, lijkt hiervoor erg geschikt. Zet in dat verdrag dat, indien het inwonertal van het verdragsland groter is dan 10 miljoen inwoners, de burgemeester via verkiezingen wordt aangesteld. Samoa zal daar geen bezwaar tegen hebben, want ze hebben minder dan 10 miljoen inwoners. De Tweede kamer en de Eerste Kamer moeten dan met tweederde meerderheid dit verdrag goedkeuren en de gekozen burgemeester is geregeld. Tussentijdse Tweede Kamerverkiezingen zijn niet nodig. En die paar miljoen euro zijn goedkoper dan nieuwe verkiezingen in Nederland houden.

Grondwet aanpassen? Even Samoa bellen dus!
artikel 91.3



De Samoa route voor wijzigingen in de Nederlandse grondwet artikel 94 artikel 137 artikel 91.3